Μαστοράκη Μαρία Δικηγόρος Παρ' Αρείω Πάγω Εργατολόγος - Αστικολόγος
 
 
 
 

Τροχαίο ατύχημα και εποπτεία ανηλίκου

 
Σύμφωνα με το άρθρο 923 ΑΚ, "Οποιος έχει την εποπτεία ανηλίκου ή ενηλίκου ο οποίος τελεί υπό δικαστική συμπαράσταση ευθύνεται για τη ζημία που τα πρόσωπα αυτά προξενούν παράνομα σε τρίτον, εκτός αν αποδείξει ότι άσκησε την προσήκουσα εποπτεία ή ότι η ζημία δεν μπορούσε να αποτραπεί. Την ίδια ευθύνη έχει και όποιος ασκεί την εποπτεία με σύμβαση".

Εποπτεία είναι η επίβλεψη, επιτήρηση και προφύλαξη του ανηλίκου και του συμπαραστατούμενου, οι οποίοι είτε λόγω του νεαρού της ηλικίας είτε λόγω διανοητικής ή ψυχικής διαταραχής, έχουν ανάγκη παρακολούθησης για προστασία των ιδίων και των τρίτων. Η εποπτεία είναι έννοια νομική και δεν ταυτίζεται με την εκπαίδευση και την εν γένει διαπαιδαγώγηση. Το μέτρο της εποπτείας ποικίλει και είναι ανάλογο των συνθηκών της εκάστοτε περίπτωσης. Ως κριτήρια χρησιμεύουν η ηλικία, η ωριμότητα, η διανοητική ανάπτυξη του εποπτευόμενου, η μόρφωση του ιδίου αλλά και του εποπτεύοντα.

Προϋποθέσεις της Ευθύνης του Εποπτεύοντα: 1) Παραμέληση της εποπτείας προσώπου (ανηλίκου ή συμπαραστατούμενου), 2) Υπαιτιότητα περί τη παραμέληση της εποπτείας, 3) Παράνομη πρόκληση ζημίας από τον εποπτευόμενο σε τρίτο, 4) Ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της υπαίτιας παραμέλησης της εποπτείας και της ζημίας του τρίτου. Η διατύπωση της διάταξης της 923 ΑΚ είναι περιοριστική, που σημαίνει ότι εφόσον τη ζημία προκάλεσαν σε τρίτο, τυφλοί, κωφάλαλοι, ή πνευματικά άρρωστοι, οι οποίοι δεν έχουν τεθεί σε δικαστική συμπαράσταση, οι εποπτεύοντες αυτούς ευθύνονται σύμφωνα με τη διάταξη της 914 ΑΚ, χωρίς αναστροφή του βάρους απόδειξης. Η εποπτεία επί ανηλίκου ασκείται είτε από τους δύο γονείς είτε από τον γονέα στον οποίον έχει ανατεθεί η άσκηση της επιμέλειας δυνάμει δικαστικής απόφασης. Πάντως ο γονιός ο οποίος έχει απλά το δικαίωμα επικοινωνίας με τον ανήλικο, έχει την ευθύνη της εποπτείας του κατά τη διάρκεια της επικοινωνίας. Εποπτεία δυνάμει Συμβάσεως. Εκτός από το Νόμο είναι δυνατόν να ερείδεται η υποχρέωση για εποπτεία του ανηλίκου και σε σύμβαση ρητή ή σιωπηρά αφού δεν απαιτείται τύπος για τη κατάρτιση της. Κλασσική περίπτωση ανάληψη της ευθύνης εποπτείας του ανηλίκου με σύμβαση είναι αυτή των οικοτροφείων, των ιδιωτικών σχολείων και ψυχιατρείων όσον αφορά τους συμπαραστατούμενους. Πάντως η υποχρέωση των δασκάλων των δημόσιων σχολείων όλων των βαθμίδων για επίβλεψη των ανηλίκων δεν υπάγεται στη ρύθμιση της 923 ΑΚ, αλλά κατά την ορθότερη άποψη στην διάταξη 105 Εισ.Ν.ΑΚ.

Περισσότεροι εποπτεύοντες τον ανήλικο ευθύνονται εις ολόκληρον δυνάμει του Άρθρου 926 ΑΚ. Εάν ο γονέας ανέθεσε την εποπτεία του ανηλίκου με σύμβαση σε τρίτον δεν απαλλάσσεται της ευθύνης ο ίδιος και οφείλει να ελέγξει ότι ο τρίτος έχει τις προϋποθέσεις να ασκεί σωστά τα καθήκοντα του. Ο νόμος καθιερώνει τεκμήριο εις βάρος του εποπτεύοντα τον ανήλικο ή τον συμπαραστατούμενο σε περίπτωση που τα πρόσωπα αυτά προκάλεσαν παράνομα ζημία σε τρίτον. Τεκμαίρεται δηλαδή προς χάριν της προστασίας του τρίτου, το πταίσμα του εποπτεύοντα, που συνίσταται στην υπαίτια παραμέληση τα εποπτείας του εποπτευομένου. Έτσι ο ενάγων για την διεκδίκηση της αποκατάστασης της ζημίας την οποίαν έχει υποστεί από τον εποπτευόμενο, δεν είναι υποχρεωμένος να αποδείξει την υπαίτια παραμέληση της εποπτείας εκ μέρους του εποπτεύοντα.

Αντίθετα ο εναγόμενος προκειμένου να ανατρέψει το τεκμήριο της πλημμελούς άσκησης εποπτείας, οφείλει να αποδείξει είτε ότι κατέβαλε τη προσήκουσα προσπάθεια είτε ότι ήταν ανέφικτο να αποτραπεί το ζημιογόνο γεγονός. Προκειμένου να γεννάται αξίωση εις βάρος του εποπτεύοντα, πρέπει να υπάρχει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της συμπεριφοράς του εποπτευομένου και της ζημίας του τρίτου αλλά και μεταξύ της πλημμελούς άσκησης εποπτείας του εποπτεύοντα και της ζημιογόνου συμπεριφοράς του εποπτευόμενου. Ο μη συμπληρώσας το 18ον έτος της ηλικίας του θεωρείται εποπτευόμενος και τελεί υπό γονική μέριμνα, η οποία ασκείται και από τους δύο γονείς. Ο ανήλικος, ο οποίος δεν έχει συμπληρώσει το 10ον έτος της ηλικίας του δεν ευθύνεται για τη ζημία την οποίαν προξένησε σε τρίτον. Τα πρόσωπα αυτής της ηλικίας δεν έχουν την ικανότητα για καταλογισμό εφόσον δεν έχουν την ωριμότητα να αντιλαμβάνονται τη βαρύτητα της συμπεριφοράς των. Εξ’ άλλο τα πρόσωπα αυτά είναι ανίκανα και για δικαιοπραξία. Τα παραπάνω όμως δεν ισχύουν στη περίπτωση της ευθύνης του ΓΠΝ/1911, η οποία τυγχάνει ευθύνη από διακινδύνευση και δεν απαιτείται πταίσμα για την ίδρυση της ευθύνης. Ο ανήλικος ο οποίος έχει συμπληρώσει το 10ο έτος της ηλικίας του όχι όμως και το 14ο έτος αυτής, ευθύνεται για τη ζημία την οποίαν προξένησε σε τρίτον, εάν ενήργησε δίχως διάκριση. Το αυτό ισχύει και για τους κωφαλάλους.
Η τέλεση πράξης ανηλίκου με ή χωρίς διάκριση είναι ζήτημα σχετικό της εκάστοτε περίπτωσης και εξαρτάται από την ικανότητας του ανηλίκου να αντιληφθεί τον άδικο ή μη χαρακτήρα της πράξης του καθώς και τον αν η πράξη του είναι σύννομη ή παράνομη. Κατά τη διάταξη της 917 ΑΚ, ο νόμος θεωρεί ότι ο ανήλικος της ηλικίας των 10-14 ετών ενήργησε με διάκριση και επομένως ευθύνεται για την αδικοπραξία που τέλεσαν. Για την απαλλαγή των δε οφείλουν να αποδείξουν ότι ενήργησαν δίχως διάκριση. Όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις της 917 ΑΚ, εφαρμόζονται οι διατάξεις των 918 και 923 ΑΚ.
Σύμφωνα με τη διάταξη της ΑΚ 918, το Δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά τη κρίση σου αποζημίωση, σε περίπτωση όπου δεν είναι δυνατή η αποζημίωση τρίτου με άλλον τρόπο, εφόσον συντρέχουν όλες οι προϋποθέσεις της αδικοπραξίας εκτός της ικανότητας για καταλογισμό του υπαιτίου προσώπου. Νομολογία: Είναι δυνατόν να επιδικαστεί χρηματική ικανοποίηση για ψυχική οδύνη σε ανήλικα ηλικίας 6,7 και2 ετών, αφού τα μεν ηλικίας 6 και 7 ετών είχαν σχηματίσει ηθική προσωπικότητα και αισθάνθηκαν την απώλεια του πατέρα, το δε τρίτο καίτοι δεν είχε τη δυνατότητα να εκτιμήσει τις συνέπειες λόγω θανάτου του πατέρα, ήταν αρκετό να του προκαλέσει την αντίληψιν για την απώλεια μιας συγκεκριμένης προσφιλούς μορφής, γεγονός που τάραξε οπωσδήποτε το συναισθηματικό του κόσμο.